Xander Benham begint aan een langetermijnproject: de volledige pianosonates van Kapustin. Hij neemt die handschoen op met de vasthoudendheid van iemand die precies weet waarom.
Nikolai Kapustin is een van die componisten over wie iedereen die hem kent enthousiast wordt, maar die bij het grote publiek nog altijd schromelijk onderschat blijft. De Oekraïens-Russische pianist en componist (1937–2020) groeide op in de Sovjet-Unie, studeerde aan het Moskouse conservatorium, en koesterde in het geheim een hartstochtelijke liefde voor jazz – een genre dat in zijn thuisland politiek verdacht was. Zijn antwoord op die paradox was even vindingrijk als compromisloos: hij schreef de jazz volledig uit. Geen improvisatie, geen leadsheets, maar voluit genoteerde muziek die klinkt alsof ze ter plekke ontstaat. Klassieke architectuur, met een ziel van jazz.
Het resultaat is een eigenaardig oeuvre dat zich moeilijk laat onderbrengen – te jazzachtig voor de klassieke zaal, te streng genoteerd voor de jazzclub – en dat misschien net daarom zo lang in de schaduw bleef. Wie Kapustin eenmaal heeft ontdekt, raakt eraan verslaafd. En dat brengt ons bij Xander Benham.
De Engelse pianist, inmiddels gevestigd in Utrecht, maakte kennis met Kapustin tijdens zijn bachelor aan City, University of London, en liet hem sindsdien niet meer los. Hij verdiepte zich in de Concert Etudes en bracht een zeldzame uitvoering van Kapustins Tweede Pianoconcerto in Nederland als sluitstuk van zijn master aan het HKU Utrecht Conservatorium – een werk dat hier tot dan toe nauwelijks bekend was. Sindsdien speelt hij Kapustin regelmatig in concerten. Nu zet hij een stap die nog geen enkele pianist eerder zette: hij gaat de volledige cyclus van twintig pianosonates opnemen, één voor één.
De eerste opname is vanaf 1 juni 2026 beschikbaar op alle streamingplatformen: de Pianosonate nr. 1, opus 39, beter bekend als de Sonate-Fantasie, geschreven in 1984. Het werk is in vier delen – Vivace, Largo, Scherzo en Allegro molto – en duurt ongeveer eenentwintig minuten. Het is technisch veeleisend, vol ritmische complexiteit, virtuoze wendingen en die typische Kapustin-spanning tussen genoteerde precisie en schijnbare spontaniteit. Benham studeerde het vanaf mei 2023 en nam het pas in oktober 2025 op in Trypoul Studios in het Nederlandse Neerkant. Meer dan twee jaar voor één sonate – dat is geen planningsprobleem, maar ernst.
Wat dit project typeert, is de overtuiging erachter. Benham ziet Kapustin niet als curiosum of als hybride tussen genres, maar als een componist van formaat die een volwaardige plaats in het repertoire verdient. Dat standpunt is verdedigbaar, en het is goed dat iemand het met daden onderbouwt.
Kapustin werkte zijn leven lang in relatieve obscuriteit – zijn partituren circuleerden jarenlang nauwelijks, zijn naam ontbrak in de grote naslagwerken. De belangstelling groeit de laatste jaren gelukkig, maar een systematische documentatie van de sonatecyclus blijft uit. Dat Benham die leemte wil vullen, is op zichzelf al van betekenis.
De klassieke muziek heeft meer pianisten nodig met een missie, niet alleen met een programma. Benham lijkt te weten wat hij wil zeggen, en hij heeft twintig sonates de tijd om het te bewijzen. Dat is misschien wel het sterkste soort belofte.
Meer info: https://linktr.ee/xander.benham