Als slotconcert koos het nu al geslaagde Laus Polyphoniae 2026 voor het gerenommeerde Gesualdo Six. "Een kathedraalkoor in zakformaat" noemde De Standaard hen ooit. En dat klopt helemaal: alle zes heren hebben op een of andere manier hun wortels in de Engelse koortraditie. Een traditie van opleiding en praktijkervaring waar we in Vlaanderen alleen maar jaloers op kunnen zijn. Grote kathedralen, we moeten niet ver kijken, vormen helaas geen garantie voor een even rijke koortraditie. Het is dan ook geen toeval dat polyfonie in het Verenigd Koninkrijk veel sterker leeft bij jongeren, getuige de vele (professionele) ensembles die er actief zijn.
Vanavond brengen ze een interessante combinatie van geestelijke en wereldlijke muziek, vaak van dezelfde componist. Alleen Dowland en Bennet vormen enigszins een uitzondering. Het is boeiend om daarbij de verschillen in benadering te vergelijken met Scherzi Musicali. De overige muziek komt rechtstreeks uit het kathedraalrepertoire, met bekende werken zoals Ave verum van Byrd en Nolo mortem van Morley. De twee mooiste parels volgen pas helemaal op het einde, met muziek van Weelkes.
Bovendien is het programma ook historisch bijzonder. Engeland balanceerde toen tussen katholicisme en protestantisme, een spanning waarmee onder meer Byrd persoonlijk geconfronteerd werd. We weten hoe die religieuze strijd uiteindelijk afliep.
Het concert is al weken uitverkocht. Ik kan dat deze keer niet met eigen ogen vaststellen, want ik volg het vanuit mijn luie zetel, luisterend naar Klara. Het is een andere ervaring, maar toch ook een beetje alsof je erbij bent. Op de eerste rij zelfs. Dank u, Klara! Ik zet me dus klaar voor een roadtrip langs Engelse kathedralen en landschappen. Meer dan een uur pure schoonheid en verfijnde zang. Ja, dat kan ik nu al met zekerheid zeggen.
Het concert opent met een bijzonder homogeen en transparant Ave verum, waarbij de boventonen als vanzelf lijken mee te resoneren door de gewelven van AMUZ. Vervolgens klinkt het gebed voor Queen Elizabeth I, gebracht met het sérieux en gewicht dat zo'n motet vereist.
O Lord, in Thy wrath is het eerste van drie werken van Gibbons. De zware tekst over berisping en kastijding, allesbehalve vrolijk, vindt een bijna dwingend hoogtepunt in de vraag: "Hoe lang zult Gij mij nog straffen?" Gibbons toont zich hier een meester van de muzikale retoriek, Gesualdo Six van de interpretatie ervan.
We blijven in dezelfde sfeer met Morleys Nolo mortem. Hoewel Morley iets jonger is dan Gibbons, klinkt zijn muziek opmerkelijk eigentijds, met een bredere expressieve waaier dan het voorafgaande motet. Gesualdo Six zingt het bijzonder ruimtelijk, met alle ruimte voor dissonanten en dynamische nuances doorheen de verschillende strofen.
Dan volgt het eerste madrigaal: Leave, alas, this tormenting. Opnieuw, zoals het hoort in die tijd, een lied over liefde en lijden. Verwant aan Nolo mortem, maar hier geeft het ensemble nog meer ruimte aan de tekstexpressie en de wringende dissonanten achter woorden als "O kill my heart".
Death hath deprived me van Weelkes krijgt een perfecte plaats in het programma. Het werk is immers een klaagzang op het overlijden van Morley, een goede vriend van de componist. Vaak wordt het dan ook aangeduid als A Remembrance of my Friend, M. Thomas Morley.
Hier horen we voor het eerst ten volle het meesterschap van Thomas Weelkes, die zich stilistisch toch enigszins onderscheidt van de andere componisten op het programma. Gesualdo Six interpreteert het voortreffelijk, nauw aansluitend bij het ritme en de cadans van de tekst. Ook de zware harmonieën waarmee de pijn wordt uitgedrukt, komen indrukwekkend naar voren. Een voorproefje van de twee slotmotetten.
De melancholische sfeer blijft behouden in de madrigalen van Bennet, waarin Gesualdo Six met een etherische klank het "ghastly grief" haast tastbaar maakt. De sfeer van iemand die beseft dat zwijgen soms verstandiger is dan spreken wordt treffend geschilderd. Blijkbaar veranderen sommige menselijke reflexen nooit.
Weep, O mine eyes is een niet-liturgische klassieker op menig koorprogramma. Gezongen door deze zes heren krijgt het werk opnieuw die authentieke Engelse kleur.
De twee Dowland-nummers, Flow my tears en In darkness let me dwell, blijven rond hetzelfde thema cirkelen. Het eerste is bekend door zijn intense tekst en onovertroffen melodie. Het tweede is minder bekend, maar raakt dankzij de bezielde uitvoering van Gesualdo Six nog dieper.
In Flow my tears is de hoofdrol weggelegd voor de prachtig zingende countertenor, terwijl de overige stemmen voortdurend rond hem bewegen in subtiele variaties. Het resultaat is een krachtig statement van verdriet en smart.
In darkness let me dwell was voor mij een revelatie. Opnieuw schittert de countertenor, terwijl de overige stemmen zich als een zachte wolk rond de melodie bewegen, alsof ze de treurnis van de zanger trachten te verzachten. En dan dat einde: de ultieme wens van de tekst nog eenmaal benadrukt. Een absoluut hoogtepunt van de avond.
De twee madrigalen van Gibbons, How art thou troubled en Farewell all joys, blonken uit in transparantie. De complexe polyfone lijnen en onverwachte harmonieën werden voorbeeldig gerealiseerd, op een manier die zowel muziek als tekst volledig geloofwaardig maakte. Bij een eerdere recensie van Utopia gebruikte ik het woord "ragfijn". Ook hier is het volledig op zijn plaats.
En dan komen de twee motetten waar ik het meest naar uitkijk. Ooit zong ik ze zelf, en ik weet hoe complex de harmonieën zijn en hoe intens de dissonanten raken wanneer een vader treurt om zijn gedode zoon. My son is opgebouwd uit schrijnende dissonanten en obsessief herhaalde tekstfragmenten, perfect en aangrijpend gebracht door Gesualdo Six. En toch klinkt in het slotakkoord iets van berusting door, alsof David zijn verdriet uiteindelijk aanvaardt.
Met Hosanna to the Son of David treedt Gesualdo Six enigszins buiten de overheersende sfeer van het programma. Hier verwelkomen de gelovigen Jezus in Jeruzalem op wat wij vandaag Palmzondag noemen. Een intrinsiek feestelijk werk waarin de hosanna's je van alle kanten tegemoetkomen, steeds hoger klimmend richting de "highest heavens": precies de plek waar Gesualdo Six ons vanavond achterlaat.
En vanuit die plek barst het publiek los in enthousiast applaus en bravo's.
Als toegift, na een inspirerende slotbabbel van de aimabele Owain Park, zingen ze nog O salutaris hostia van Byrd: een polyfoon meesterwerk waarin harmonie en gedurfde dissonanten hand in hand gaan. Ook daarna krijg je nog altijd niet genoeg van dit ensemble en deze muziek.
Het festival had zich nauwelijks een beter polyfonieconcert kunnen wensen. Het uitzonderlijke meesterschap van Gesualdo Six had misschien nog meer facetten kunnen tonen in een programma met iets meer emotionele variatie naast de vele stukken over lijden, verlies en smart. Maar goed, dat vormt meteen een uitstekende reden om het ensemble snel opnieuw uit te nodigen.
Het lange en enthousiaste applaus maakte duidelijk dat het publiek die wens deelt.
We kijken uit naar 2027!
WANNEER? WAAR? WAT?
zaterdag 29 augustus 2026 / Laus Polyphoniae 2026
20u AMUZ / Gesualdo Six
Motetten van W. Byrd, O. Gibbons, T. Morley, J. Bennett
Guy James, Alasdair Austin, contratenor | Joseph Wicks, Josh Cooter, tenor | Simon Grant, bariton | Owain Park, bas & artistieke leiding
foto's: Andrew Wilkinson, Ash-Mills