Met ‘PHILLIP COOKE Organ Music’ levert Regent Records een adembenemende CD af die zowel audiofielen als liturgieliefhebbers diep zal raken.
Het Britse label Regent Records is geen willekeurig label; het is een rode draad die al sinds mijn jeugd meegaat in mijn muzikale beleving. Dat het bedrijf tot op de dag van vandaag wordt geleid door het echtpaar dat het heeft opgericht, zegt alles over hun passie. Ze zijn wereldwijd bekend om hun scherpe focus op Engelse koor- en orgelmuziek, maar eigenlijk net zo goed om hun geweldige opnamekwaliteit. En dat is hier opnieuw een schot in de roos. De opname van het orgel van Blackburn Cathedral is zo voortreffelijk gedaan dat het lijkt alsof je er middenin zit. Ik heb de proef op de som genomen: eerst beluisterd via goede apparatuur en daarnaast ook via een eenvoudige Bose-box. En ik kan je zeggen: zelfs met die Bose-box blijft de opname even indrukwekkend overeind. Het instrument zelf , gebouwd in 1969 door J.W. Walker en in 2002 uitgebreid en herbouwd door Wood of Huddersfield onder leiding van de legendarische David Briggs, klinkt in de uitzonderlijke akoestiek van de kathedraal werkelijk als het world class organ dat het is.
Op de cd brengt organist Ed Jones een ruim 73 minuten durend overzicht van composities van Phillip Cooke (°1980). Dat levert een heel mooi tijdsdocument op. Het gevaar van een cd die volledig is opgebouwd uit het werk van één componist, is dat het eentonig wordt of dat er maar één kleur op de plaat zit. Maar eerlijk is eerlijk: dat is hier absoluut niet het geval. De stukken zijn geschreven over een periode van twee decennia, waardoor je een hele evolutie in het werk van Cooke meekrijgt.
Phillip Cooke groeide op in de feeërieke omgeving van het Lake District, een sfeer die hij heel bewust in diverse stukken probeert mee te geven. Hij studeerde compositie aan de universiteiten van Durham en Manchester en behaalde zijn PhD onder Anthony Powers in Cardiff. Via functies aan Oxford en Eton College werd hij in 2022 benoemd tot Professor of Composition aan de University of Aberdeen. Zijn werken worden uitgevoerd door topkoren als de BBC Singers en The Sixteen, maar hij schreef als musicoloog ook vooraanstaande boeken over onder meer James MacMillan en Herbert Howells. En die invloed van Howells? Die hoor je hier en daar heel duidelijk doorschemeren.
Als ik de muziek en uitvoering in twee woorden moet beschrijven, gebruik ik toegankelijk en bruikbaar. Toegankelijk, omdat het een cd is die je zonder onderbreken kan beluisteren, zowel intensief als op de achtergrond. En bruikbaar, omdat je heel wat van deze composities zo ziet gespeeld worden tijdens een kerkelijke viering.
Dat heeft te maken met de sterke link met het gezongen woord en de liturgie. Meerdere stukken zijn gebaseerd op gregoriaanse thema's, zoals de drie Meditations en de twee Recessionals. Het is altijd wonderlijk en zeker niet eenvoudig om gregoriaanse gezangen op een duidelijke, herkenbare manier om te zetten in orgelwerk zonder dat het gaat vervelen. En ik moet zeggen dat Cooke hier erg in geslaagd is, met het bruisende O Lux Beata Trinitas als een prachtig voorbeeld.
Het programma zit erg goed in elkaar en schakelt vlot tussen verschillende sferen. Van de krachtige Fantasia (gebaseerd op zijn motet Veni Sancte Spiritus) tot een pastorale verwerking van het paasnachtelijke Exultet, en zelfs een korte, geestige Prelude for Organ Pedals , een stuk dat uitsluitend op de pedalen gespeeld wordt, ideaal om op het concertpodium hoge ogen te gooien.
Twee composities maakten een bijzonder diepe indruk. Allereerst de Elegie. Bij het beluisteren kwam het over als een heel trage beweging: meditatief, donker, duister... en dan op het allerlaatste moment volgt er een roep om hulp of een bevestiging van de hoop. Pas toen ik het tekstboekje erbij nam, begreep ik het helemaal: Cooke schreef dit stuk voor de begrafenis van een dichte vriend in 2003. Dit is muziek die je naar de kern brengt en de essentie toont van wat klanken met een mens kunnen doen. En bij de Epitaph ging ik eveneens te rade bij het boekje, en ik was blij dat mijn gevoel klopte: ik hoorde er een glimp van John Tavener in, en effectief, het stuk bleek aan hem opgedragen te zijn.
Dat al die schitterende kleuren er zo uitkomen, is natuurlijk enkel de verdienste van organist Ed Jones. Ed heeft een uiterst interessant parcours afgelegd: hij studeerde cum laude af aan de University of Aberdeen, behaalde er zijn PhD in koorcompositie onder begeleiding van Paul Mealor én Phillip Cooke zelf, leraar en leerling hier dus samen op één cd! Hij bekwaamde zich als countertenor en organist in St Andrew’s Cathedral en bekleedde daarna diverse kathedrale functies doorheen het Verenigd Koninkrijk.
Een magnifiek orgel zoals dat van Blackburn kan een organist erg inspireren, maar het is toch de uitvoerder die de muziek moet maken. Jones doet dat voortreffelijk. In het eerste stuk, Dialogue, laat hij meteen alle kleuren en facetten van het orgel horen. Maar waar hij voor mij echt in uitblinkt, zijn de gregoriaanse stukken. Het spelen van gregoriaanse thema's is complex: je moet niet alleen de wens van de componist volgen, maar ook heel erg op de hoogte zijn van de adem en de hartslag van die aloude gezangen. Als je die niet kent, is het quasi onmogelijk om die ziel erin te krijgen. Jones beheerst die adem voor de volle 100%, wat zorgt voor een herkenbaarheid die letterlijk adembenemend is.
Als luisteraar met een grote liefde voor de liturgie en het gezongen woord kan ik alleen maar besluiten: mission accomplished. Dit is een echt meesterwerkje waarin alles klopt.
O ja, na het beluisteren rijst onwillekeurig wel de vraag waarom een organist van dit kaliber de voltijdse muziek heeft ingeruild voor een carrière als financieel adviseur (zoals vermeld in zijn curriculum). Misschien begrijpelijk, het leven van een muzikant is helaas hard en onzeker. Maar wanneer je een cd van deze klasse aflevert, staat één ding vast: het orgel blijft zijn ware roeping. Een opname die menig orgelliefhebber absoluut zal bekoren en thuishoort in elke orgelcollectie!
regent-records.co.uk
PHILLIP COOKE: Organ Music
1 Dialogue
Three Meditations on Plainchant Themes
2 I Jesu dulcis memoria
3 II Christus vincit
4 III Salve Regina (Solemn Tone)
5 Epitaph
6 Praeludium for organ pedals
7 Exultet
8 Lament
Two Hymn Tune Preludes
9 I Christ, be our light! (Farrell)
10 II Rhosymedre (Edwards)
11 Fantasia
12 Elegy
Two Recessionals on Plainchant Themes
13 I The St Edmund Antiphon 5
14 II O lux beata Trinitas
back cover staat in mediabibliotheek
Regent Records
barcode 802561059523
REGCD595
73:25
Session photographs by Phillip Cooke and George Richford
Cover image by Stuart Ashley (c) shutterstock.com