Symfonieorkest Vlaanderen: Noorderlicht

Het 'Noorderlicht' of aurora borealis is een natuurfenomeen, een geomagnetisch lichtverschijnsel, dat iedereen wel eens gezien wil hebben. De pracht slaat iedereen met verstomming en ontroering. Muziek heeft diezelfde betovering en intensiteit. Dit is andermaal een met zorg en actualiteitsrelevantie opgebouwd programma van Symfonieorkest Vlaanderen. Een mooi samengesteld orkest met een evenwicht tussen mannelijke en vrouwelijke instrumentalisten. Kristiina Poska, sinds 2019 chef-dirigent van Symfonieorkest Vlaanderen, leidt met charisma het geheel.

‘Different from habit’ Frank Nuyts (1957)

Dit concert opent met werk van eigen bodem. De Gentse componist Frank Nuyts zit in de fleur van zijn leven en werd 65 jaar. Dat kon Symfonieorkest Vlaanderen niet ongemerkt laten passeren. Frank Nuyts is een vernieuwer zoals wijlen Karel Goeyvaerts dat was. Hij componeert graag uitdagende muziek. Hij is een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het postmodernisme in Vlaanderen. Toch schreef hij ook composities voor klassieke bezettingen. Zichzelf in vraag stellen, dat is wat Nuyts doet in het knappe orkestwerk ‘Different from habit’. Dit werk werd in 2004 gecreëerd in opdracht van Symfonieorkest Vlaanderen. Dit stuk zit vol verrassingen met een serieuze partij voor xylofoon. Het verklankt de ratrace van het bestaan, in ijltempo door het leven, met melodieuze intermezzi.

‘Concerto voor viool, opus 47’ Jean Sibelius (1865-1957)

De Finse componist en violist Jean Sibelius schopte het tot nationale held in het door Rusland onderdrukte Finland. De bloei van zijn carrière liep parallel aan een toenemende politieke druk vanuit Rusland. We zijn ondertussen ruim honderd jaar verder en ‘l’histoire se répète’ in Oekraïne!

Een compositie is veelal een werk van lange adem. Een perfectionist zoals Sibelius is niet vlug tevreden. Hij startte met het werk in 1903. In 1904 werd het een eerste maal uitgevoerd, maar niemand was er wild van, Sibelius incluis. In 1905 begon hij aan een grondige revisie. In oktober 1905 vond de eerste uitvoering plaats. Er werd hier en daar nog aan gesleuteld. Een tweede versie kende een zegetocht langs de zalen.

Dit Concerto voor viool is een prestigestuk voor elke vioolvirtuoos. In deSingel treedt niet de eerste de beste aan. Deze prachtige compositie, die beelden oproept van de ongerepte, woeste Finse natuur vraagt om een fijnbesnaarde solist, die gevonden werd in de persoon van het toptalent Alina Pogostkina. De van oorsprong Russische soliste verschijnt in een prachtige, soepelvallende, asymmetrische taupe lange jurk. Ze heeft de uitstraling van een Griekse godin.

In 2005 won de violiste met dit werk de toonaangevende, internationale Sibelius-competitie. Sindsdien diept ze de intensiteit van het werk bij elk optreden verder uit. De viool rust op haar blote schouder. De vibraties van haar instrument resoneren door heel haar lichaam dat meedeint op de muziek.

Het Concerto begint met streelzachte vioolklanken. De opbouw is vindingrijk en fascinerend vol betoverende melodieën. Wat zo knap is aan deze compositie is dat de violist kan excelleren maar dat Sibelius net zo goed de orkestleden van belangrijk materiaal voorziet. Het eerste thema in de soloviool wordt geëchood door de klarinet. De houtblazers en pauken begeleiden de viool daarna in een lange virtuoze passage. Wanneer de solist af en toe mag pauzeren, krijgt het orkest de kans zijn volledige harmonische en dynamische rijkdom tentoon te spreiden.

In het laatste deel ‘allegro, ma non troppo’ worden alle remmen losgegooid met zijn beroemde zigeunerachtige thema. Het rondodeel is een waardig slot aan dit rapsodisch en technisch uitdagende Vioolconcerto. Iemand op dergelijke virtuoze manier dit instrument horen en zien bespelen is telkens weer een ontroerende ervaring. Nog vermeldenswaardig: Alina Pogostkina ontwikkelde in 2018 het programma ‘Mindful Music Making’, waarmee ze klassieke musici dichter bij mindfulness en de ontwikkeling van individuele creativiteit in de 21ste eeuw probeert te brengen en hen zowel mentaal, fysiek als emotioneel ondersteuning biedt.

‘Symfonie nr. 4, opus 29 –De onuitroeibare-’ Carl Nielsen

De Deense componist Carl Nielsen schreef deze symfonie tegen de achtergrond van de Eerste Wereldoorlog en behoort tot de meest dramatische die hij schreef met een strijd tussen twee sets pauken. Nielsen legde uit: “Muziek is leven. Zodra ook maar één noot in de lucht of de ruimte klinkt, is deze het resultaat van leven en beweging, daarom zijn muziek en (dans) de meest directe uitdrukkingen van de wil tot leven.” Hij probeerde de onblusbare levenskracht die door de schepping stroomt in muziek vast te leggen.

De compositie is een emotionele stroom van zachtmoedigheid versus woede. De stylistische schommelingen worden weergegeven door middel van dynamiek, instrumentatie, tempo en tonaliteit. Een hele uitdaging voor de dirigent. Haar ritmische puls houdt de muziek onafgebroken geanimeerd. ‘De onuitroeibare’ is een dynamische partituur die de volledige kracht van het symfonieorkest naar voren brengt. Dit ontstuimige werk is een bevestiging van het leven en de toekomst.

In deze turbulente mondiale context biedt het concert een warme deken en hoop op beterschap.